Pasożyty u papug – jakie występują, jak je rozpoznać i jak zapobiegać zakażeniu
Inwazje pasożytnicze są częstym problemem u papug, szczególnie tych utrzymywanych w większych grupach i wolierach zewnętrznych. Ryzyko zwiększa kontakt z innymi ptakami, w tym z ptakami dzikimi. U papug najczęściej spotyka się pierwotniaki, nicienie i roztocza. Zakażenie pasożytami przewodu pokarmowego może następować drogą fekalno-oralną lub oralno-oralną.
Pierwotniaki
Trichomonas spp.
Trichomonas występuje szczególnie u papużek falistych, ale może pojawiać się również u innych małych papug. U zdrowych ptaków inwazja może przebiegać bezobjawowo. U młodych, zestresowanych lub osłabionych papug może powodować osłabienie, zwracanie pokarmu, zabrudzenie okolicy dzioba, problemy z połykaniem i duszność. W jamie dziobowo-gardłowej, przełyku lub wolu mogą powstawać charakterystyczne serowate złogi.
Do rozpoznania wykorzystuje się przede wszystkim świeży wymaz z jamy dziobowo-gardłowej, przełyku lub wola albo popłuczyny z wola.
Spironucleus spp.
Pasożyt jelitowy, szczególnie istotny u młodych papug. Może powodować biegunkę, osłabienie oraz żółtozielony, wodnisty i pienisty kał. Najlepszym materiałem diagnostycznym jest bardzo świeży kał, ponieważ pozwala na bezpośrednią obserwację pasożyta pod mikroskopem.
Giardia spp.
Giardioza często przebiega bezobjawowo, ale może być przyczyną biegunki. U młodych papużek falistych opisywano również odwodnienie i opóźnienie wzrostu, a u nimf obecność pasożyta może wiązać się z wydziobywaniem piór. Diagnostyka opiera się na badaniu świeżego kału.
Cryptosporidium spp.
Kryptosporydioza u papug występuje stosunkowo rzadko. W zależności od gatunku pasożyt może zajmować różne miejsca, m.in. przewód pokarmowy lub układ oddechowy. Do diagnostyki wykorzystuje się m.in. badanie kału, flotację, barwienie metodą Ziehl-Neelsena, PCR i testy ELISA.
Eimeria spp. i Isospora spp.
Te pierwotniaki występują przede wszystkim u innych grup ptaków, jednak opisywano ich obecność również u papug dzikich i utrzymywanych w niewoli, a także wykrywano je w kale papug w Polsce. Do diagnostyki stosuje się flotację, preparat bezpośredni lub PCR.
Nicienie
Ascaridia spp.
Askarydioza może występować u wielu gatunków papug, również u papużek falistych. Przy dużej liczbie pasożytów może dojść do znacznego osłabienia, uszkodzenia błony śluzowej jelit, a nawet niedrożności przewodu pokarmowego i śmierci ptaka. Jaja można wykrywać podczas badania kału metodą flotacji lub w preparacie bezpośrednim.
Capillaria spp.
Nicienie te spotykane są szczególnie u papug utrzymywanych w wolierach. Mogą powodować zapalenie jelit, biegunkę i znaczne osłabienie. Przy masywnej inwazji dochodzi do uszkodzenia i złuszczania nabłonka jelitowego, co może prowadzić do niedrożności i śmierci. Diagnostyka jest podobna jak w przypadku Ascaridia – wykorzystuje się badanie mikroskopowe kału.
W literaturze opisywano również inne nicienie, m.in. Dispharynx nasuta, Tetrameres spp. i Schistorophus spp., związane głównie z przedżołądkiem, cieśnią lub żołądkiem.
Roztocza
Knemidocoptes pilae i inne roztocza
Świerzb wywoływany przez Knemidocoptes pilae występuje szczególnie u papużek falistych i innych małych papug. Zmiany pojawiają się najczęściej na głowie, nogach i wokół kloaki. Charakterystyczne są suche zmiany przypominające plaster miodu lub azbest.
Inne roztocza, m.in. Procnemidocoptes janssensi, mogą powodować stan zapalny skóry, hiperkeratozę, świąd i wypadanie piór. Rozpoznanie może wymagać zeskrobiny, preparatu z taśmy klejącej lub badania piór pod mikroskopem.
Ptaszyniec – Dermanyssus gallinae
Ptaszyniec może występować również u papug, szczególnie utrzymywanych w pobliżu drobiu. W dzień roztocza ukrywają się w otoczeniu, a nocą wychodzą na ptaki i wysysają krew. Mogą powodować świąd, podrażnienie skóry i niedokrwistość, a także przenosić choroby zakaźne.
Dlatego przy podejrzeniu ptaszyńców trzeba sprawdzać nie tylko ptaka, ale również klatkę, wolierę, budki lęgowe i inne trudno dostępne miejsca w środowisku.
Jak wykrywa się pasożyty?
Nie wszystkie pasożyty można rozpoznać na podstawie wyglądu papugi lub kału. W zależności od podejrzenia wykonuje się:
- preparat bezpośredni ze świeżego kału,
- badanie kału metodą flotacji,
- preparaty barwione,
- wymaz z przełyku,
- popłuczyny z wola,
- zeskrobiny skóry lub preparaty z taśmy klejącej,
- badanie piór,
- PCR lub testy ELISA.
Świeżość materiału ma znaczenie, szczególnie w przypadku wiciowców. Preparat bezpośredni umożliwia obserwację żywych pasożytów, podczas gdy podczas flotacji część z nich ginie i nie jest już możliwa do wykrycia tą metodą. Z drugiej strony flotacja jest bardziej czuła niż preparat bezpośredni w wykrywaniu części pasożytów.
Czy zdrowo wyglądająca papuga może mieć pasożyty?
Tak. Niektóre inwazje mogą przez długi czas przebiegać bezobjawowo. Objawy mogą pojawić się dopiero przy osłabieniu odporności, stresie, nieprawidłowym żywieniu lub współistniejącej chorobie. Dlatego badanie parazytologiczne ma znaczenie również u pozornie zdrowych ptaków.
Szczególnie ważne jest przebadanie nowo nabytej papugi. W czasie kwarantanny zaleca się co najmniej dwukrotne badanie kału w odstępie 2–3 tygodni oraz, u gatunków predysponowanych, wymaz z przełyku.
Czy papugę należy profilaktycznie odrobaczać?
Nie powinno się rutynowo podawać leków przeciwpasożytniczych bez wcześniejszych badań. Leki przeciwpasożytnicze mogą być toksyczne, dlatego ich wybór i dawkowanie powinny uwzględniać gatunek oraz stan kliniczny ptaka.
Podawanie leków w wodzie do picia jest problematyczne, ponieważ papugi mogą pobierać wodę w bardzo różnej ilości, a zmiana jej smaku lub koloru może dodatkowo ograniczyć jej spożycie.
Najważniejsza jest profilaktyka
Podstawą ochrony papugi jest kwarantanna nowych ptaków, regularna kontrola parazytologiczna, higiena oraz prawidłowe warunki utrzymania. Samo podanie leku nie zawsze rozwiązuje problem – bez poprawy warunków środowiskowych i ograniczenia czynników osłabiających odporność inwazja może nawracać lub ujawniać się ponownie.
Jeżeli pasożyty zostaną stwierdzone u jednego ptaka w stadzie, według materiału źródłowego leczenia wymagają wszystkie papugi.
Diagnostyka pasożytów u papug w Przychodni Weterynaryjnej Alcedo
Wszystkie opisane badania diagnostyczne można wykonać w Przychodni Weterynaryjnej Alcedo w Poznaniu. W zależności od podejrzenia wykonujemy badania parazytologiczne kału, preparaty bezpośrednie i badania metodą flotacji, a także diagnostykę materiału pobranego z przewodu pokarmowego i skóry. Pozwala to dobrać odpowiednie badanie do objawów i gatunku pasożyta, a następnie wdrożyć leczenie zgodne z wynikiem diagnostyki.
