Usunięcie śledziony u psa i kota – splenektomia. Kiedy jest konieczna i jak wygląda zabieg?
Śledziona jest ważnym narządem, ale jej usunięcie – splenektomia – jest możliwe, a u części zwierząt może być konieczne, aby uratować życie. Zabieg polega na chirurgicznym usunięciu całej śledziony.
Najczęściej splenektomię wykonuje się u psów i kotów z powodu zmian w śledzionie, jej pęknięcia, krwawienia do jamy brzusznej lub podejrzenia nowotworu.
Dla właściciela informacja o konieczności usunięcia śledziony może być bardzo niepokojąca. Warto jednak wiedzieć, że zwierzęta mogą prawidłowo funkcjonować bez tego narządu. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim przyczyna, z powodu której konieczne jest wykonanie splenektomii.
Czym jest śledziona i jaką pełni funkcję?
Śledziona znajduje się w jamie brzusznej i pełni kilka ważnych funkcji związanych przede wszystkim z układem odpornościowym oraz krwią.
Do jej zadań należy m.in.:
- udział w odpowiedzi immunologicznej,
- magazynowanie części krwi,
- usuwanie z krążenia zużytych lub uszkodzonych krwinek,
- udział w procesach związanych z gospodarką płytkami krwi,
- wychwytywanie niektórych drobnoustrojów i cząstek obecnych we krwi.
Śledziona nie jest jednak narządem niezbędnym do życia. Jej funkcje mogą zostać częściowo przejęte przez inne narządy i tkanki, przede wszystkim wątrobę i układ limfatyczny.
Dlatego pies lub kot może żyć bez śledziony.
Na czym polega splenektomia?
Splenektomia to chirurgiczne usunięcie śledziony.
Podczas zabiegu chirurg uzyskuje dostęp do jamy brzusznej, identyfikuje śledzionę oraz naczynia krwionośne, które ją zaopatrują. Następnie naczynia są zabezpieczane, a śledziona zostaje usunięta.
W zależności od przypadku zabieg może być wykonany jako:
- splenektomia całkowita – usuwana jest cała śledziona,
- splenektomia częściowa – usuwany jest tylko fragment narządu.
U psów i kotów w przypadku rozległych zmian, pęknięcia śledziony lub podejrzenia guza najczęściej konieczne jest usunięcie całego narządu.
Kiedy usuwa się śledzionę u psa lub kota?
Przyczyn wykonania splenektomii może być wiele. Najczęstsze to:
1. Guz lub inna masa w śledzionie
Jednym z częstszych wskazań do splenektomii jest obecność zmiany ogniskowej lub masy w śledzionie.
Nie każda zmiana w śledzionie oznacza nowotwór.
Możliwe są zarówno zmiany:
- łagodne,
- złośliwe,
- nienowotworowe,
- związane z krwiakiem,
- związane ze zmianami naczyniowymi lub zapalnymi.
Na podstawie samego badania USG często nie można jednoznacznie określić charakteru zmiany.
Dlatego usunięcie śledziony może mieć jednocześnie charakter leczniczy i diagnostyczny.
2. Pęknięcie śledziony i krwotok do jamy brzusznej
Śledziona jest narządem silnie unaczynionym. Jej uszkodzenie może prowadzić do krwawienia do jamy brzusznej – hemoabdomen.
Przyczyną może być:
- uraz,
- pęknięcie zmienionej chorobowo śledziony,
- pęknięcie guza lub innej zmiany,
- rzadziej inne procesy patologiczne.
Znaczne krwawienie może prowadzić do niedokrwistości, spadku ciśnienia tętniczego, wstrząsu hipowolemicznego, a w ciężkich przypadkach do śmierci.
W takiej sytuacji splenektomia może być zabiegiem ratującym życie.
Czy każda zmiana w śledzionie oznacza raka?
Nie.
To jedna z najważniejszych informacji dla właściciela.
Zmiana widoczna w badaniu ultrasonograficznym może mieć różne przyczyny. Sam obraz USG nie zawsze pozwala określić, czy jest to zmiana nowotworowa, łagodna czy związana z procesem nienowotworowym.
Ostateczne rozpoznanie często wymaga badania histopatologicznego usuniętej śledziony.
Dlatego po splenektomii usunięty narząd powinien zostać odpowiednio zabezpieczony i przekazany do badania histopatologicznego.
Jakie objawy może powodować choroba śledziony?
Objawy zależą od przyczyny oraz od tego, czy dochodzi do krwawienia.
U psa lub kota mogą wystąpić m.in.:
- osłabienie,
- apatia,
- brak apetytu,
- bladość błon śluzowych,
- przyspieszony oddech,
- przyspieszona czynność serca,
- powiększenie obrysu brzucha,
- ból brzucha,
- omdlenie,
- nietolerancja wysiłku,
- nagłe pogorszenie stanu ogólnego.
Nagłe osłabienie, bladość błon śluzowych, powiększenie brzucha, omdlenie lub zapaść mogą wskazywać na krwawienie do jamy brzusznej i wymagają pilnej pomocy weterynaryjnej.
Jak diagnozuje się problemy ze śledzioną?
Przed podjęciem decyzji o operacji lekarz może wykonać szereg badań.
Badanie kliniczne
Lekarz ocenia m.in.:
- kolor błon śluzowych,
- czas kapilarny,
- tętno,
- częstość oddechów,
- temperaturę,
- bolesność jamy brzusznej,
- ogólny stan pacjenta.
Badania krwi
W zależności od przypadku wykonywana jest m.in.:
- morfologia krwi,
- biochemia,
- oznaczenie parametrów krzepnięcia,
- grupa krwi i próba zgodności, jeżeli istnieje ryzyko konieczności transfuzji.
Morfologia może wykazać m.in. niedokrwistość, szczególnie w przypadku krwawienia.
Badanie ultrasonograficzne
USG jamy brzusznej pozwala ocenić śledzionę, jej wielkość, strukturę oraz obecność zmian ogniskowych.
Badanie może również wykazać obecność wolnego płynu w jamie brzusznej.
Jeżeli obecny jest płyn, lekarz może zalecić jego pobranie i ocenę cytologiczną.
Badanie radiologiczne
RTG jamy brzusznej może być pomocne w ocenie zmian w jamie brzusznej, chociaż w przypadku samej śledziony zazwyczaj większą wartość diagnostyczną ma badanie ultrasonograficzne.
Czy przed operacją można sprawdzić, czy guz śledziony jest złośliwy?
Czasami można uzyskać dodatkowe informacje za pomocą biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej i badania cytologicznego, jednak jej wartość diagnostyczna zależy od rodzaju zmiany.
W przypadku niektórych zmian cytologia może być pomocna, natomiast w innych nie pozwala na wiarygodne rozpoznanie.
Dodatkowo w przypadku silnie unaczynionych zmian lekarz musi uwzględnić ryzyko krwawienia.
Dlatego w wielu przypadkach ostateczne rozpoznanie uzyskuje się dopiero po usunięciu śledziony i wykonaniu badania histopatologicznego.
Jak przygotować psa lub kota do splenektomii?
Zakres przygotowania zależy przede wszystkim od stanu pacjenta.
Przed planowym zabiegiem lekarz może zalecić:
- badanie krwi,
- ocenę parametrów krzepnięcia,
- badanie obrazowe,
- ocenę układu krążenia,
- dodatkowe badania przed znieczuleniem.
Jeżeli zwierzę ma aktywne krwawienie, przygotowanie wygląda zupełnie inaczej.
W przypadku znacznej utraty krwi może być konieczne przetoczenie krwi lub preparatów krwiopochodnych oraz intensywna stabilizacja pacjenta przed lub w trakcie operacji.
Czy splenektomia jest bezpieczna?
Jak każda operacja, splenektomia wiąże się z ryzykiem.
Jest ono szczególnie istotne u pacjentów:
- z aktywnym krwawieniem,
- z niedokrwistością,
- we wstrząsie,
- z zaburzeniami krzepnięcia,
- z chorobami serca,
- z chorobami współistniejącymi.
Możliwe powikłania obejmują m.in.:
- krwawienie,
- zaburzenia rytmu serca,
- zaburzenia krzepnięcia,
- powikłania związane ze znieczuleniem,
- zakażenie,
- ból pooperacyjny,
- powikłania związane z chorobą podstawową.
W przypadku pacjenta z pękniętą śledzioną i masywnym krwotokiem ryzyko związane z operacją należy zawsze rozpatrywać w kontekście ryzyka wynikającego z pozostawienia źródła krwawienia.
Co dzieje się ze zwierzęciem po usunięciu śledziony?
Większość psów i kotów może normalnie funkcjonować bez śledziony.
Po zabiegu organizm wykorzystuje inne narządy i tkanki do wykonywania części funkcji, które wcześniej pełniła śledziona.
Nie oznacza to jednak, że usunięcie śledziony jest obojętne dla organizmu. Po splenektomii zwierzę wymaga odpowiedniej opieki pooperacyjnej oraz kontroli zależnych od przyczyny zabiegu.
Szczególne znaczenie ma tutaj wynik badania histopatologicznego, jeżeli przyczyną operacji była zmiana w śledzionie.
Rekonwalescencja po usunięciu śledziony
Po splenektomii zwierzę powinno mieć zapewniony spokój i ograniczenie aktywności fizycznej przez okres wskazany przez lekarza.
Właściciel powinien obserwować:
- apetyt,
- aktywność,
- sposób oddychania,
- kolor błon śluzowych,
- ranę pooperacyjną,
- temperaturę, jeśli lekarz zaleci jej kontrolowanie,
- występowanie bólu lub nagłego pogorszenia stanu.
Należy również stosować zalecone leki i przestrzegać zaleceń dotyczących kontroli pooperacyjnych.
Nagłe osłabienie, bladość błon śluzowych, duszność, omdlenie, powiększenie brzucha lub gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego wymagają pilnego kontaktu z lekarzem weterynarii.
Czy pies może żyć bez śledziony?
Tak.
Usunięcie śledziony nie oznacza, że zwierzę będzie skazane na życie z ciężkimi ograniczeniami.
Po okresie rekonwalescencji wiele psów i kotów wraca do normalnego funkcjonowania.
Rokowanie zależy jednak przede wszystkim od choroby, która była przyczyną splenektomii.
Inaczej należy oceniać pacjenta, u którego usunięto śledzionę z powodu niegroźnej zmiany, a inaczej zwierzę z rozpoznanym nowotworem złośliwym.
Dlatego samo stwierdzenie „usunięto śledzionę” nie pozwala określić rokowania.
Dlaczego tak ważne jest badanie histopatologiczne?
Jeżeli śledziona została usunięta z powodu guza lub innej zmiany, badanie histopatologiczne jest niezwykle ważnym elementem diagnostyki.
Pozwala ustalić m.in.:
- jaki rodzaj zmiany występował w śledzionie,
- czy była ona łagodna czy złośliwa,
- jakie były jej cechy histologiczne,
- czy konieczna jest dalsza diagnostyka lub leczenie.
W przypadku nowotworów wynik histopatologii może mieć istotne znaczenie dla dalszego postępowania oraz oceny rokowania.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pies może żyć bez śledziony?
Tak. Psy i koty mogą żyć bez śledziony, ponieważ część jej funkcji przejmują inne narządy i tkanki.
Czy kot może żyć bez śledziony?
Tak. Po odpowiedniej rekonwalescencji kot może funkcjonować bez śledziony.
Czy każda zmiana na śledzionie jest nowotworem?
Nie. Zmiany w śledzionie mogą mieć zarówno charakter nowotworowy, jak i nienowotworowy. Ostateczne rozpoznanie często wymaga badania histopatologicznego.
Czy usunięcie śledziony jest konieczne przy każdym guzie?
Nie w każdym przypadku. Decyzja zależy m.in. od charakteru zmiany, jej wielkości, wyglądu, objawów klinicznych, ryzyka pęknięcia i krwawienia oraz ogólnego stanu zwierzęcia.
Czy splenektomia jest bolesna?
Operacja wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym, więc zwierzę nie odczuwa bólu podczas zabiegu. Po operacji stosuje się odpowiednie leczenie przeciwbólowe.
Jak długo pies dochodzi do siebie po usunięciu śledziony?
Czas rekonwalescencji jest indywidualny i zależy m.in. od stanu zwierzęcia przed zabiegiem, zakresu operacji i przyczyny splenektomii. Pacjent po zabiegu wymaga ograniczenia aktywności i kontroli pooperacyjnych.
Usunięcie śledziony – najważniejsze informacje
Splenektomia, czyli chirurgiczne usunięcie śledziony, może być konieczna zarówno ze względów diagnostycznych, jak i leczniczych.
Najczęstsze wskazania obejmują zmiany w śledzionie, jej pęknięcie oraz krwawienie do jamy brzusznej.
Najważniejsze jest to, że pies lub kot może żyć bez śledziony. O dalszym postępowaniu i rokowaniu decyduje jednak przede wszystkim przyczyna, z powodu której narząd został usunięty.
Jeżeli śledziona zawierała zmianę ogniskową lub guz, badanie histopatologiczne usuniętego narządu jest kluczowe dla ustalenia rozpoznania i zaplanowania dalszego postępowania.
W przypadku nagłego osłabienia, bladości błon śluzowych, powiększenia brzucha, omdlenia lub zapaści u psa czy kota konieczna jest pilna konsultacja weterynaryjna, ponieważ objawy te mogą towarzyszyć krwawieniu do jamy brzusznej.
Jeżeli Twoje zwierzę potrzebuje zabiegu operacyjnego umów konsultację chirurgiczną w Przychodni Weterynaryjnej Alcedo w Poznaniu klikając tu: umów się na wizytę – pomożemy dobrać odpowiednie postępowanie.
